Skip to main content

Posts

የፕሮቴስታንት እምነት በሲዳማ

የፕሮቴስታን እምነት በከፍተኛ ፍጥነት ከተስፋፋባቸው የኢትዮጵያ ክልሎች ሲዳማ አንዱ ሲሆን፤ ከሲዳማ ክልል ነዋሪዎች መካከል ወደ 80 ከመቶ የሚሆኑት የክርስቲና ሃይማኖት በተለይ የፕሮቴስታንት እምነት ተከታዮች መሆናቸውን አንዳንድ ምንጮች ይጠቁማሉ። ጥያቄው እንግዲህ፤ ለመሆኑ የፕሮቴስታንት እምነት ወደ ሲዳማ እንዴት እና ለምን ገባ? እንዴትስ በአጭር ጊዜ ውስጥ የእምነቱ ተከታዮች ልበዙ ቻሉ? ይህ ጥያቄ፤ እናንተም ጥያቄ ከሆነ በ John H. Hamer የተጻፌ፤ The Religious Conversion Process among the Sidāma of North-East Africa የሚባል እና በ Africa: Journal of the International African Institute የ ታተመ መጽሐ ፍን ጨምሮ፤ ከሌሎች ምንጮች ያሰባሰብኳቸውን መረጃዎች ከእናንተ ጋር እጋራለሁኝ አብራችሁኝ ዝለቁ።   በ1880ዎቹ ላይ ሲዳማን የወረረው የአጸ ምኒልክ መንግስት፤ በነፍጥ አንጋቢዎቹ የፖለቲካዊ እና ኢኮኖሚያዊ የበላይነት የተቆናጠጠ ቢሆንም፤ በባህል ላይ የነበረው ተጽኖ የጎላ አልነበረም፣ ነገር ግን ከአጸ ሚኒልክ ቀጥሎ የነበሩ ነገስታት ጠብመንዣ ያዥ ወታደሮቻቸውን ወደ ሲዳማ በብዛት የመላኩ ህዴት በ19ኛ ክፍለ ዘመን የመጀመሪያዎቹ ሁለት አስርት አመታት ከመቀጠሉ ጋር ተያይዞ፤ ወደ ሲዳማ የዘለቁት አብዘኛዎቹ ወታደሮች ለንጉሶቻቸው ለዋሉላቸው ውለታ፤ የሲዳማን መሬት እና ከመሬቱ ላይ የነበሩትን አርሶ አደር ሲዳማዎችን በጭስኝነት ይሰጧቸው ነበር። እነዚህ በሲዳማ የመሬት ባለቤት የሆኑት ወታደሮች፤ በአብዘኛው ትናንሽ የገበያ ማእከላት በነበሩት እንደ በንሳ ቃዋዶ፣ ሁላ፣ዳሌ፣ ተፌሪ ኬላ፣ ሌኩ ወዘተ እና ወደ በሓላ ላይ ወደ ከተማነት በተቀየሩት ሰፈራዎች እየኖሩ፤ በገጠር የ

44 ዓመት በትጋት

የኮሮና ወረርሽኝ የጥንቃቄ መመረያዎችን በመተግበር ተማሪዎችን ለመቀበል ዝግጅት ማጠናቀቁን የሀዋሳ ከተማ ቴክኒክና ...

ለመሆኑ ከአቢሲኒያ ወረራ በፊት የሲዳማ ነጻ ግዛት ምን ይመስል ነበር?

ከ 11 ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ እስከ 13ኛው ክፍለ ዘመን የነበረው የእስልምና መስፋፋት እና መነሳት በቀይ ባህር ላይ የኢትዮጵያ ንጉሳን፤ ከግርክ እና ከ መኻከለኛ ባሕር Mediterranean አከባቢ ግዛቶች ጋር የነበራቸውን የንግድ በማቆሙ፤ ከሌላው አለም በንግድ እንድገለሉ አድርጓል። በተለይ ቀይ ባህርን ተከትሎ ይኖሩ የነበሩ የኩሽ ቋንቋ ተናጋሪ እንደ ሳኦ፣ አፋር እና ሶማሌ የመሳሰሉ ህዝቦች ወደ እስልምና ሃይማኖት ተከታይነት መቀየራቸው፤   ንጉሳኑ በቀይ ባህር ላይ ያደርጉ የነበሩት ንግድ ከፍተኛ የኢኮኖሚ ምንጫቸው የበለጠ በማድረቁ፤ የወቀውን ኢኮኖሚያቸውን ለመደገፍ ስሉ ፊታቸውን ከአከባቢያቸው ወደሚገኙት ነጻ ንጉሳዊ ግዛቶች በማዞራር፣ የአባይን ወንዝ ተሻግረው ወደ ደቡባዊ ክልል መስፋፋት መጀመራቸው እና በአሁኑ ደቡባዊ የኢትዮጵያ ክፍል የነበሩትን ሃድያን እና ባሌን ጨምሮ ሌሎች የእስላም ግዛቶችን መውረር መጀመራቸው ይነገራል። በዚህም ሰሜናዊው የክርስቲያን መንግስት ኩሽ ተናጋሪው ከሆነው ከሲዳማ ነጻ ግዛት ጋር የመጀመሪያውን ግኙኝነት ለማድረግ ብቅቷልው። የሲዳማ ነጻ ግዛት ከክርሲቲያን መንግስት፤ ከኦሮሞ መስፋፋት እና በአዳሉ መሪ በአሃመድ ኢብን ኢብሪሃም ግራን   Ahmad ibn lbrahim Gran (1507-42)of Adal በተለምዶ ግራኝ አሃመድ ወረራ ከመመታቱ በፊት፤ በ1613 እስከ 1614 ወደ ሲዳማ ያቀኑት ጄሱት አንቶኒዮ ፌርደናንድ የተባሉ ፖርቱጋላዊ እንደጻፉት ከሆነ፤ ሲዳማዎች ከብት አርብዎች ከመሆናቸው በላይ፤ ከጥታዊውን የግብጻውያን አስተራረስ ጋር የሚመሳሰል የእርሻ አስተራረስ ተጠቅመው፤ ቡናና ጥጥን ጨምሮ በርካታ የምግብ እህሎችን ያመርቱ እንደነበር ገልጸዋል። አክለውም ሲዳማዎች ከአከባቢያቸው ርቀው ከምገኙ ህዝቦች ጋር ከብት፤ አ

ለመሆኑ የዛሬው ሲዳማ ስያሜውን ከየት አገኘ? በተለይ ሲዳማ የሚለው ስም እንዴት ለበርካታ ብሄሮች መጠሪያ ልሆን ቻለ?

    ‘‘ ሲዳማ “ የሚለውን ስም በአብዘኛዎቹ የአትዮጵያ እና የውጭ አገራት መጣጥፎች ውስጥ የወቅቱን የሲዳማ ብሔር ብቻ ሳይሆን፤ ሌሎች በርካታ ብሔር እና ብሔረሰቦች መጠሪያ ሆኖ ማየቱ አዲስ ነገር አይደለም። ነገሩን ይበልጥ የሚያወሳስበው ደግሞ፤ በሲዳማ ላይ የተለያዩ ጽሁፎችን ያቀረቡ ጻሃፍት፤ሲዳማ እያሉ የሚጠሯቸው ህዝቦች አንዱ ከሌላው በባህል እና ቋንቋ የተለያዩ እና ከቀድሞው የባሌ ክፍለሃገር ጀምሮ እስከ ጅማ ድረስ ስፍረው የነበሩ መሆናቸው ነው። እኔም ስለ ሲዳማ ታሪክ ባነበብኩ ቁጥር፣ ስለ ሲያሜው የተለያዩ ጥያቄዎችን ማንሳተ ስላልቀረ፤ ‘‘ ሲዳማ “ በሚለው ሲያሜ ላይ ታሪክ አገላብጨ ያገኘሁትን መረጃ ከእናንተ ጋር ለመጋራት ያህል እንደሚከተለው አቀርበዋለሁ። በእርግጠኝነት ማረጋገጥ ባይቻልም፤ ‘‘ሲዳማ“ የሚለው ሲያሜ ለመጀመሪያ ጊዜ በኢትዮጵያ ታሪክ ጸሃፍት ዘንድ የተጠቀሰው ከክርስቶስ ልደት በፊት ከ325 እስከ 50 ድረስ አክሱምን በአስተዳደሩት ንጉስ ኢዛና ዘመን ነው። የታሪክ ጸሃፊ የሆኑት፤ ፕላዚኮቪስኪ/ Plazikowksy በአክሱማይት ዘመን ስለነበሩ ኩሽ ዘሮች በጻፋቸው ጽሁፎች ውስጥ እንደገለጹት ከሆነ፤ የአክሱም ንጉስ የሆኑት ኢዛና ከነበሯቸው የስልጣን ስሞች መካከል „King of Siyamo“ የሚለው አንዱ ነው። በርግጥ ይህ “ሲያሞ” የሚለው ሲያሜ “ሲዳማ” ከሚለው ጋር ይገናኝ አይገናኝ ማረጋገጥ ባይቻልም፤ በርካታ ጸሃፍት ግን የዘር ግንዱ ከሃይማቲክ/ “proto-Hamitic” የሆነ እና በሰሜን ምስራቅ አፍሪካ የሰፈረ ህዝብ መጠረያ ነው በማለት ይከራከራሉ።   በርግጥ ሲያሜውን ከብሔር ትርጉም ጋር አያይዞ ለመግለጽ አስቸጋር እና አከራካሪ ቢሆንም፤ የ20ኛው ክፍለ ዘመን ጸሃፍዎች ግን ሲዳማ የሚለውን ስም፣ ለበርካታ በደቡብ ኢት

Sidaamu Dagoomu Qoqqowu Mootimma Woga, Turizimete Biiro COVIDI-19 Gargadhatenni Turizime Wirro Fanate COVID-19 Qoropho Pirotokoole Qajeelsha Uytanni No

Lee aganna ale koroonu fayya korkaatinni kalqete gobbuwa dannansa cufidheenna gawajjantino handaarra giddo mitte turizimete industureeti. Turizimete industure cufamase korkaatini hakko handaarinni owaante bobbakkino dureeyye, daa"achishaanonna hodhishshu owaante uytanno maamarra miinji gawajjame keeshshino. Xaano fayya tini keeshshitannota ikkase bikkinni, tennenni heeshsho suffuro turizimete industurenna jifantannohura Kalqete Turizimete Uurrinshanna Hodhishshu Kawumsille "Haaro COVID-19 Qorophote Biddissa" qixxeessatenni turizime wirro fanantanno gede assate looso loossanni no. Gobbankerano Woganna Turizimete Ministere konne "Haaro COVID-19 Qorophote Biddissa" hoteellate, loojjatenna, daa"achishaano uurrinshubbara hawaqisate looso loossanni afantanno. Qoqqowinkera afantannoti daa"ataanote owaante uytanno uurrinshubba konne biddissa loosu aana hosiissanno gede uurrinshunbbate annuwi ledo malammoonniha ikkanna ogeeyyeteno qajeelshaanote qajeelsha uy

The #Sidama’s #PP Hijacked State

By Denboba Natie   I. Background   The Sidama nation as the rest of the oppressed nations in Ethiopia has been demanding its rights to be restored since it has been conquered by Abyssinian king Menelik II during the period of Berlin’s conference of scramble for African in 1880s. The groups supporting their king argue that the king’s expansion was territorial thus it was not colonial. The colonised argue that, as the Berlin’s conference was focussed on agreeing who to take which part of Africa without any consideration for its legitimate owners, the Abyssinian Menelik’s colonial regime has equally negotiated with all colonial powers to ensure its colonial expansion where the regime has committed genocide as it went through the colonies.   For example, king Menelik II has negotiated with France and sold Djibouti to France, as it had negotiated with Italy to hand Eritrea to them and to Britain Somaliland and many more. Evidences show that in return France gave Menelik II 1000s of rifles w

ግንግላቴ/ Ginigilaate፤ የሲዳማ ባህላዊ የሙዝቃ መሳሪያ

የመሰማትም ሆነ የማየት እድሉን አግኝቸ ባላውቅም፤ በልጅነተ ሲዳማ ካሉት በርካታ ባህላዊ የሙዝቃ መሳሪያዎች መካከል፤ ግንግላቴ አንዱ መሆኑን አውቃለሁኝ። ከዛሬ አስር አመት በፊት በታተመው የሲዳማ ብሔር ታርክና ባህል መጻፍ ውስጥ፤ ስለዚሁ ባህላዊ የሙዝቃ መሳሪያ በትንሹም ቢሆን የተጻፌ ሲሆን፤ በመጽሃፉ ውስጥ እንደተጠቀሰው ከሆነ፤ ግንግላቴ አብዘኛውን የሙዝቃ ድምጾችን የሚወክሉ፣ በቁጥር ወደ ሰባት የሚሆኑ፤ በግምት አንድ ሜትር ቁመት ያላቸው፣ ጠንካራና በጣም ከደረቀ እንጨት የሚሰራ የሙዝቃ መሳሪያ ነው። የሙዝቃ መሳሪያው በአብዘኛው በልጆች እና ወጣቶች የሚዘወተር ቢሆንም፤ አዋቂዎችም እንደሚጫወቱት ይነገራል። በእርግጥ ይህ አይነት የሙዝቃ መሳሪያ በአፍሪካ በተለይ በምእራብ አፍሪካ አገራት ባህላዊ ይዘቱን ሳይለቅ፣ አሁንም ቢሆን በጥቅም ላይ የሚውስ ሲሆኑ፤ ከአፍሪካ ውጭም ይገኛል። ለምሳሌ ያህል፤ በስራ አጋጣሚ በመካከለኛው አሜሪካ አገራት በተለይ በጓቴማላ በነበርኩበት ወቅት መሰል የሙዝቃ መሳሪያ በጥቅም ላይ ሲውል አይቻለሁኝ። እነሆ ይህንን የሲዳማ ባህላዊ የሙዝቃ መሳሪያ፣ እንደእነ ድምጹን ሆነ መልኩን ሳታዩ ለአደጋችሁ ሁሉ፤ እውነተኛ ግንግላቴን በ1934 ሲዳማን ሲጎበኝ የነበረ አንድ አውሮፓውያዊ፤ ከይርጋለም ከተማ፣ በዚሁ መልኩ በፎቶ አስቀርቶታል እናም እንድታዩት ዘንድ ፎቶውን ተጋራሁ። Musical instrument in Sidamo. Yrga Alem - Midjidja, Ethiopia in 1934-35 

#WOXARATTO# LOLAHUNNA HAWAASI GARBI AKKIMALE WO'ME GAWAJJINONSA MANNI WO...

„የሲዳሞ ቆንጆ“

  ገጣሚ፤ ጸሐፊ ተውኔት፤ መምህር እና የስነ ጹሑፍ ተመራማሪ ደበበ ሰይፉን ጨምሮ፤ ሲዳማ በርካታ ታላላቅ የአገራችን የጥበብ ስዎች አፍርታለች። እርሷ ካፈራቻቸው በተጨማሪም፤ የአገሪቱ አንቱ የተባሉ የጥበብ ኬያኒያን ቤታቸው አድርገው ኖሮባታል። ከእነዚሁ ሲዳማን በተለይ ሐዋሳን ቤታቸው አድርገው ከነበሩት መካከል የዓለም ሊቀ ሊቃውንት፣ የኪነ ጥበብ ምሑር የተከበሩ ሰዓሊ አፈወርቅ ተክሌ ይገኙበታል። የዓለም ሊቀ ሊቃውንት፣ የኪነ ጥበብ ምሑር የተከበሩ ሰዓሊ አፈወርቅ ተክሌ በየጥቅላይ ግዛቶቹ እየተዘዋወሩ፣ በየቦታው እስከ ሦስት ወራት በመቀመጥ የኢትዮጵያን ታሪክ እና የብሔረሰቦቿን ባህልና ወግ ሲያጠኑ በቆዩበት ወቅት፤ የሲዳማ ህዝብ ባህል፤ አኗኗር፤ አለባበስ ወዘተ አጥንተው መጨረሳቸውን ተከትሎ፤ በሐዋሳ ከተማ ይገኝ በነበረው ቪላ ቤታቸው፤ ይህንን „ የሲዳሞ ቆንጆ “ የተሰኜውን ስራ ስርተዋል። ይህ በ1960 ዎቹ የተሰራው ስራ፤ ለዘመናት የወቅቱን የሲዳማን ባህላዊ አለባበስ እና የእለተእለት አኗኗር ቁልጭ አድርጎ የሚያሳይ ነው።