Skip to main content

የመጀመሪያው ሰሜን ምስራቅ አፍሪካን የረገጠ የሲዳማ አባት - ሲይዎ/Sywo

 


ከዚህ በፊት እንዳነሳሁት ሁሉ በሲዳማ ህዝብ አመጣጥ ላይ የተለያዩ መጽሃፍት የተጻፉ ሲሆን፤ እያንዳንዱ ጸሃፍት አገኘን የሚሉትን ምንጭ እየጠቀሱ የተለያዩ መላሚቶችን ስሰጡ አስተውያለሁኝ። በርግጥ ስለሲዳማ ህዝብ አመጣጥ፣ ህዝቡ በአፌ ታርክ ከሚያስተላልፈው መረጃ ባሻገር አንድ ተጨባጭ እና ሁሉንም የሚያስማማ መረጃ ማግኘት አስቸጋር ነው። የሆነ ሆኖ አንዳንድ ታአማኒነት አላቸው ተብለው የሚጠቀሱ ምንጮችን የያዙ ጽሃፍት፣ ከጻፉአቸው የሲዳማን ህዝብ አመጣጥ ከሚገልጹ ጽሁፎች መካከል የመጀመሪያውን ክፍል እንደሚከተለው አቀርባለሁኝ።
ስለ ሲዳማ ህዝብ የዘር ግንድ አመጣጥ በጥናታዊ ስራዎቻቸው ውስጥ ከከተቡ የአለማችን የታርክ አጥኒዎች መካከል አዶልፍ ኢ.ዬንሴን/ Adolf E. Jensen እና ኢስታንስላው ኢስታንሌይ/ Stanislaw Staley ይገኙበታል። ኢስታንሌይ ስለሃድያ በጻፉት መጽሐፍ ውስጥ እንዳስቀመጡት ከሆነ፤ ከሲዳማ የዘር ግንድ የሆነው እና የመጀመሪያው በስሜን ምስራው አፍሪካ እግሩን ያሳረፈው ሰው ሲይዎ/Sywo ይባላል። ባህር ተሻግሮ ወደ አፍሪካ የመጣው ሲይዎ፣ ባይርባኒያ የሚባል ልጅ የነበረው ሲሆን፤ ባይርባኒያ/ Byrbania ደግሞ የሲዴ/ Sidee አባት ነው።
ሲዴ በቁጥር ምን ያህል በሰሜናዊው ምስራቅ የአፍሪካ ክፍል እንደቆየ የሚገልጽ መረጃ ባይኖርም፤ ከሲይዎ የዘር ሀረግ የሚመዘው እና የልጅ ልጅ የሆነው ሰሌማ/ Seleema በአከባቢው የቆየው የመጨረሻው የሲዳማ አባት ነው። የሰሌማ ልጅ ልጆች በአሁኑ ወቅት ትግራይ ተብሎ ከሚታወቀው የኢትዮጵያ አከባቢ ወደ ደቡብ የፈለሱ ሲሆን፤ በአሩሲ አድርገው ዳዋ/ Dawa ከሚባል ቦታ ላይ ደርሰው ለአመታት ቆይተዋል። በቆይታቸው ከወለዷቸው ልጆቻቸው መካከል የሆኑት ቡሼ እና ማልዴያ ከዳዋ ተነስተው ተራራማ አከባቢ የሆነውን አዳሮ ወይም ኮኒያ Adaro (Konia) የተባለውን አከባቢ አቋርጠው፣በታችኛው ባሌ አድርገው፣ በኣባያ ሐይቅ እና በአሁኑ ጊዜ ዲላ ተብሎ ከሚታወቀው ከተማ መካከል ካላው ራይዲዬ/Reidje ከተባለ ቦታ ላይ ሰፍረዋል።

እንደ ዬንሴን ከሆነ፤ ሁለቱ የሲዳማ የዘር ግንድ የሆኑት ቡሼ እና ማዴያ አብሮአቸው ወደተጠቀሰው አከባቢ የመጣውን አማቼ/ Amaachcho ወደ ሓላ አስቀርተው ተያይዘው ጉዞአቸውን በያናሴ እና ሻቤዲኖ አድርገው ጎዶ/ Godo ወደተባለ አከባቢ ተጉዘዋል። ነገር ግን ከትንሽ ቆይታ በሓላ ቡሼ ማልዴያን ዝቅ አድርጎ እንደ አገልጋይ ማየት በመጀመሩ የተነሳ በተጀመረው ግጭት የተለያዩ ሲሆን፤ ይህም ግጭት መሬት ተከፋፍለው እንዲኖሩ ምክኒያት ሆነዋል። በዚህም ማልዴያ ከግዳዎ ወንዝ ወደታች ያለውን መሬት ይዞ መኖሩ ተገልጸዋል። ይህ የሚሆነው ታዲያ በአከባቢው ከቀድሞ ጀምሮ ይኖር የነበረው የሆፋ የተባለ ህዝብ ንጉስ ጎጎሎዮርዳይ አከባቢውን በሚያስተዳድርበት ወቅት ነው።

ይቀጥላል

ኖሞናኖቶ ነኝ

መልካም እሁድ

ምንጭ 

Comments

Popular posts from this blog

የሐዋሳ ሐይቅ ትሩፋት

የለበሰው ያደፈ ቁምጣና ሹራብ ከቅዝቃዜው አላዳነውም፡፡ ካፊያው ልብሱን አርሶታል፡፡ ሽው እያለ ከሐይቁ የሚነሳው ነፋስ የሚፈጥረው ቅዝቃዜ ያንቀጠቅጠዋል፡፡ የተጫማው ያረጀ ሲሊፐር እግሩን ከምንም አላዳነውም፡፡ በባዶ እግሩ የሚራመድ ያህል ጨቅይቷል፡፡ ተደባዳቢ ይመስል ፊቱ የተሞነጫጨረ ነው፡፡ ገና 12 ዓመቱ ቢሆንም፣ ቁመናው እንደ ትልቅ ሰው ግዙፍ ነው፡፡ የሚለብሰውን እንደ ልቡ ባያገኝም፣ የሚያስፈልገውን ነገር ለማሟላት ቤሳቢስቲን የሌላቸው ወላጆቹን አያስቸግርም፡፡ ከቤተሰቦቹ ጋር ከሚኖሩበት ታቦር ተራራ ጀርባ ወዳለው ሐዋሳ ሐይቅ ከወረደ እንኳንስ የራሱን የቤተሰቦቹንም የዕለት ጉርስ የሚሸፍንበት ገንዘብ አያጣም፡፡ የአስጎብኚነት ዕውቀት፣ ከሐይቁም ውስጥ ዓሳ የሚያጠምድበት መረብም ሆነ ፈቃድ የለውም፡፡ ሙሉቀን (ስሙ ተቀይሯል) እና ጓደኞቹ ሐይቁን ለመጎብኘት የሚሄዱ ጎብኚዎች በካሜራቸው ጥሩ ፎቶ እንዲያስቀሩ ድባቡን የማሳመር ሥራ ይሠራሉ፡፡ ካሜራውን ይዞ ቁጭ ብድግ እያለ ጥሩ ፎቶ ለማንሳት ጥረት የሚያደርግ ሲያዩ፣ ቆርጠው የያዙትን የዓሳ ሥጋ ይዘው ጠጋ ጠጋ ይላሉ፡፡ ቁርጥራጩን የዓሳ ሥጋ ምግብ ለሚቀሙት አባኮዳዎች ሻሞ ይላሉ፡፡ የተወረወረላቸውን ቀድመው ለመቅለብ አባኮዳዎቹ ክንፋቸውን እየመቱ ወደ ላይ ብድግ ይላሉ፡፡ የናሽናል ጆግሪፊ የፎቶግራፍ ባለሙያዎች ያነሱት ዓይነት ፎቶዎች ሳያስቡት ያነሳሉ፡፡ በሁኔታው ተደስተው ደጋግመው ድንቅ ፎቶዎችን ለመውሰድ ሲዘጋጁ እነ ሙሉቀንም አጀንዳቸውን ይፋ ማድረግ ይጀምራሉ፡፡ አቶ ዳዊት አብርሃም ‹‹አንዱን ዓሳ በአሥር ብር ገዝቼ ነው እንዲህ የማዘጋጀው፤›› በማለት በቅድሚያ  መረጃ ይሰጣሉ፡፡ ለቀጣዩ ዜና በዚህ መልኩ እንዲዘጋጁ ካደረጉ በኋላ፣ ሌሎች ሰዎች መቶም ሁለት መቶም ብር እንደሚሰጧቸው ቀለል

ፓርቲው ምርጫ ቦርድ ከተፅዕኖ ነፃ ሳይሆን የምርጫ ጊዜ ሰሌዳ ማውጣቱን ተቃወመ

የመንግሥት ስልጠና የምርጫ ቅስቀሳ አካል ነው ብሏል  የምርጫ ጊዜ ሰሌዳ ለምን ወጣ መባሉ ተገቢ አይደለም - ምርጫ ቦርድ ምርጫ ቦርድ ከኢህአዴግ ተፅዕኖ ሙሉ ለሙሉ ነፃ መሆኑ ሳይረጋገጥና የምርጫ አፈፃፀም ችግሮች ሳይወገዱ የምርጫ የጊዜ ሰሌዳ ለማወጅ መዘጋጀቱ ተገቢ አይደለም ሲል ፕ/ር በየነ ጴጥሮስ የሚመሩት ኢማዴ-ደህአፓ ተቃወመ፡፡ መንግስት፤ የዩኒቨርሲቲ መምህራንና ተማሪዎችን ጨምሮ ለተለያዩ የህብረተሰብ ክፍሎች እየሰጠ ያለው ስልጠና የምርጫ ቅስቀሳ አካል ነው ሲልም ፓርቲው ኮንኗል፡፡  የኢትዮጵያ ማህበረ ዴሞክራሲ ደቡብ ህዝቦች አንድነት ፓርቲ ሰሞኑን ለብሄራዊ ምርጫ ቦርድ ባስገባው ግልፅ ደብዳቤ፤ ያለፉት አገር አቀፍና የአካባቢ ምርጫዎች ከመካሄዳቸው በፊት በምርጫ ችግሮችና መፍትሄዎቻቸው ዙሪያ ኢህአዴግ ከተቃዋሚዎች ጋር የሚወያይበት መድረክ እንዲዘጋጅ በተደጋጋሚ ብንጠይቅም እስካሁን ከቦርዱ የተሰጠ ተግባራዊ ምላሽ የለም ብሏል፡፡  ሃገሪቱ “በአንድ አውራ ፓርቲ” ብቸኛ ቁጥጥር ስር መውደቋ አደገኛና አሳሳቢ ነው ያለው ፓርቲው፤ የመድብለ ፓርቲ ስርአት የመገንባት ተስፋችን ጨርሶ እንዳይከስም ቦርዱ ሃላፊነቱን መወጣት እንዳለበት አሳስቧል፡፡ ነፃና ፍትሃዊ ምርጫ የሚካሄድበትን ሁኔታ ለመፍጠር ገዥው ፓርቲና ሃቀኛ ተቃዋሚ ፓርቲዎች የሚወያዩበት መድረክ እንዲያመቻች በህግ ስልጣን የተሰጠው ምርጫ ቦርድ የገባውን ቃል በማጠፍ መድረኩን ሳያመቻች የምርጫ ጊዜ ሰሌዳ ማዘጋጀቱ ፋይዳ የለውም ብሏል - ፓርቲው፡፡  ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ በተሻሻለው የምርጫ ህግ፣ ለቦርዱ የተሰጠውን የፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ መድረክ የማስተባበር ስልጣን ለመቀማት ታማኝ ፓርቲዎችን በተቃዋሚ ስም አሰባስቦ “የፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ መድረክ” በመፍጠር የምርጫ ውድድር አሯሯጭ አሰልፏል ሲ

የ10ኛ እና የ12ኛ ክፍል ማለፊያ ነጥብ ውጤት ነገ ይፋ ይሆናል

አዲስ አበባ ፣ ነሃሴ 23 ፣ 2005 (ኤፍ ቢ ሲ) የ10ኛ ክፍል ማጠቃለያና የ12ኛ ክፍል መሰናዶ ማለፊያ ነጥብ ውጤትን ነገ ይፋ እንደሚያደርግ የትምህርት ሚኒስቴር አስታወቀ። የዩኒቨርስቲ መግቢያና ወደ መሰናዶ ማለፊያ ነጥብን ለመወሰን  ፥ የዩኒቨርስቲዎችን ቀጣይ የመቀበል አቅም ከግምት ውስጥ በማስገባት መወሰኑንም ነው ሚኒስቴሩ የገለጸው። በአጠቃላይ 548 ሺህ 138 ተማሪዎች የ10 ክፍል ማጠናቀቂያ ፈተናውን ወስደው 70 በመቶዎቹ 2 ነጥብ እና ካዛ በላይ ውጤት ሲያስመዘግቡ ፥ በተመሳሳይም የ12ኛ ክፍልን የዩኒቨርስቲ መግቢያ ፈተናን ከወሰዱት መካከል 70 በመቶ የሚሆኑት ተፈታኞች ከ350 ነጥብ በላይ ውጤት ማስመዝገባቸውን ቀደም ሲል  የሀገር አቀፍ የትምህርት ምዘናና የፈተናዎች ኤጀንሲ አስታውሷል ። በነገው እለትም የሁለቱም ፈተናዎች የመቁረጫ ውጤት ይፋ ይደረጋል ተብሏል።