Skip to main content

ዛሬ የሲዳማን ህዝብ ድምጽ ያፈነው የፌዴራል መንግስት፤ ነገ የአንተን የምርጫ ድምጽ ላለማፈኑ ምንም ማረጋገጫ የለም


ለሲዳማ እና ለሲዳማውያን የወቅቱ አንገብጋብ አጄንዳ የስልጣን ርክብክብ ነው። እንደሚታወቀው የስልጣን ርክብክቡ ከሲዳማ አመራሮች እና የደቡብ ክልል ባለስልጣናት አቅም በላይ ሆኗል። ሰሞኑን እንደሰማነው ከሆነው፤ ደቡብ ተብዬውን ክልል ለአራት ለመክፈል ህዝቡን ለማሳመን የቀድሞ የደኢህዴን ካድሬዎች፤ ብሎም ያሁኑ የብልጽግና ፓርቲ አመራሮች ቀን ከሌሊት በመስራት ላይ ናቸው።

በዚሁ ፕሮግራም ውስጥ ሲዳማም እንደ አዲስ ክልል ሳይሆን በቀድሞ ደረጃው ከጌዴኦ ዞን ጋር አንድ በሚሆንበት ሁኔታ ላይ ህዝብን ለማወያየት እቅድ ተይዞአል። እቅዱ ተግባራዊ መሆን አለመሆኑ በሲዳማ ህዝብ ምላሽ እና አሁን በስልጠና ላይ ባሉት የሲዳማ ተወካዮች ይሁንታ ይወሰናል የሚል እምነት አለኝ።

የአገሪቱ መንግስት ለህገ መንግስቱ ያለው ንቀት፤ እንደህዝብ የሲዳማን ጥያቄ በዴሞክራሲያዊ መንገድ ለመመለስ የወጣውን ከፍተኛ የአገር ሀብት ማለትም፤ ከፍተኛ ገንዘብ እና ጊዜ የፈሰሰባቸውን ዴሞክራሲያዊ ተግባራትን በምሳሌነት መውሰድ እና በተቀሩት ዴሞክራሲያዊ እርከኖች ተግባራዊ ማድረግ ሲገባ፤ በተቃራኒው በመስራት ላይ ይገኛል።

የኢትዮጵያ ህዝብ በሚቀጥለው አገር አቀፍ ምርጫ ላይ ምንም አይነት ዴሞክራሲያዊ መንገድ ተከትሎ መብቱን በድምጹ ብያረጋግጥ እንኳን መብቱ ልከበርለት እንደማይችል የሲዳማ ክልል ህዝበ ወሳኔ አንድ ማሳያ እየሆነ ነው።

የሲዳማን ህዝብ የክልል አስተዳደር ምስረታን ለማኮላሽት ማእከላዊ መንግስት ያልፈነቀለው ድንጓይ የለም። አሁን አሁንማ በሃይማኖት አማካኝነት ለሲዳማ ህዝብ መብት እና አርነት የሚታገሉትን ታጋዮች፤ በሀይማኖት ሰበብ መንቀሳቀሻ በማሳጣት እና በሚቆጣጠራቸው እና በሚታዘዙት ፌክ ፓስተሮች አማካይነት ከፍተኛ ክትትል እንዲደረግባቸው በማድረግ በፖለቲካዊ ጉዳዮች ላይ ያላቸውን ተሳትፎ እንድቀንሱና የሚከተሏቸው ደጋፊዎቻቸው በእነርሱ ተስፋ እንዲቆርጡ በመስራት ላይ ነው። ከዚህም በተጨማሪ ለሲዳማ ህዝብ ተቆርቃሪ የሆኑ የሲዳማ ተወላጅ የፌደራል መንግስት የህዝብ አገልጋዮችን በሰበብ አስባቡ ከስራ ገበታቸው ከማንሳት አልፎ በተገኘው አጋጣሚ ሁሉ ከሲዳማ ህዝብ የማራቅ ተግባራትን ተያይዟል።

የሲዳማ ህዝብ በርግጥ በርካታ የመልካም አስተዳደር ችግሮች አሉት። ከዚህም ባሻገር በሲዳማ የልማት ስራዎችን ማየት ታሪክ ሆኗል። በሌሎች ክልሎች በየአጋጣሚዎ ሜጋ ፕሮጄክቶች ስመረቁና ለግንባታ የመሰረት ድንጓዮች ስጣሉባቸው በሲዳማ የዛሬ አስራ አመታት የተሰሩ የመንገድ ስራዎች ካልሆኑ በስተቀር ምንም አዲስ ልማት አይታዩም። የሲዳማ ህዝብ ከዛሬ 15 አመታት ከነበረበት አኳያ እንኳን ብታይ የድህነት መጠኑ ጨምሯል። ከዛሬ 15 አመታት በፊት ከነበረው በላይ በአሁኑ ጊዜ ከፍተኛ ቁጥር ያለው ህዝብ በከፍተኛ ድህነት ይኖራል።

በሀዋሳ ከተማ በጎዳና ተዳዳሪ የሲዳማ ልጆችን ቁጥር ከዛሬ አስር አመት በፊት ከነበረው ጋር ማነጻጸር፤ የሲዳማ ህዝብ ምን ያህል በኢኮኖሚያዊ ልማት አንጻር በአገሪቱ መንግስት ችላ እንደተባለ ማሳያ ነው። የሲዳማ ህዝብ ላለፉት በርካታ አመታት ግንባር ቀደም የትግል ጥያቄው ነጻ መውጣት እና የራሱን ክልል መመስራት በመሆኑ ትኩረት ባለመስጠቱን እንጂ፤ ከልማት አንጻር በምእተ አመታት ከተቀረው የአገሪቱ ህዝብ ወደ ሓላ ቀርቷል።

የሲዳማ ህዝብ ያሉበትን የመልካም አስተዳደር እና የልማት እጦት ችግሮቹን ዋጥ አድርጎ፤ ለዘመናት ያደረገውን የክልል ጥያቄ ወደ ሓላ ለመቀልበስ የሚደረገውን ማንኛውንም አይነት የፌደራል መንግስት ጠልቃ ገብነት፤ ማንም ህልና ያለው ሁሉ ልቃወም ይገባል። ዛሬ የሲዳማ ህዝብ ድምጹን በፌዴራል መንግስት ሲቀማ እያየ እንዳላየ ዝምታን የመረጠው ቀሪው የኢትዮጵያ ህዝብ ነገ በራሱ መሰል ተግባር ላለመደገሙ ዋስትና ስለሌው ከሲዳማ ህዝብ ጎን ቆሞ ለህዝቦች ድምጽ መከበር ድምጹን ልያሰማ ይገባል እላለው።


Comments

Popular Posts

ፓርቲው ምርጫ ቦርድ ከተፅዕኖ ነፃ ሳይሆን የምርጫ ጊዜ ሰሌዳ ማውጣቱን ተቃወመ

የመንግሥት ስልጠና የምርጫ ቅስቀሳ አካል ነው ብሏል  የምርጫ ጊዜ ሰሌዳ ለምን ወጣ መባሉ ተገቢ አይደለም - ምርጫ ቦርድ ምርጫ ቦርድ ከኢህአዴግ ተፅዕኖ ሙሉ ለሙሉ ነፃ መሆኑ ሳይረጋገጥና የምርጫ አፈፃፀም ችግሮች ሳይወገዱ የምርጫ የጊዜ ሰሌዳ ለማወጅ መዘጋጀቱ ተገቢ አይደለም ሲል ፕ/ር በየነ ጴጥሮስ የሚመሩት ኢማዴ-ደህአፓ ተቃወመ፡፡ መንግስት፤ የዩኒቨርሲቲ መምህራንና ተማሪዎችን ጨምሮ ለተለያዩ የህብረተሰብ ክፍሎች እየሰጠ ያለው ስልጠና የምርጫ ቅስቀሳ አካል ነው ሲልም ፓርቲው ኮንኗል፡፡  የኢትዮጵያ ማህበረ ዴሞክራሲ ደቡብ ህዝቦች አንድነት ፓርቲ ሰሞኑን ለብሄራዊ ምርጫ ቦርድ ባስገባው ግልፅ ደብዳቤ፤ ያለፉት አገር አቀፍና የአካባቢ ምርጫዎች ከመካሄዳቸው በፊት በምርጫ ችግሮችና መፍትሄዎቻቸው ዙሪያ ኢህአዴግ ከተቃዋሚዎች ጋር የሚወያይበት መድረክ እንዲዘጋጅ በተደጋጋሚ ብንጠይቅም እስካሁን ከቦርዱ የተሰጠ ተግባራዊ ምላሽ የለም ብሏል፡፡  ሃገሪቱ “በአንድ አውራ ፓርቲ” ብቸኛ ቁጥጥር ስር መውደቋ አደገኛና አሳሳቢ ነው ያለው ፓርቲው፤ የመድብለ ፓርቲ ስርአት የመገንባት ተስፋችን ጨርሶ እንዳይከስም ቦርዱ ሃላፊነቱን መወጣት እንዳለበት አሳስቧል፡፡ ነፃና ፍትሃዊ ምርጫ የሚካሄድበትን ሁኔታ ለመፍጠር ገዥው ፓርቲና ሃቀኛ ተቃዋሚ ፓርቲዎች የሚወያዩበት መድረክ እንዲያመቻች በህግ ስልጣን የተሰጠው ምርጫ ቦርድ የገባውን ቃል በማጠፍ መድረኩን ሳያመቻች የምርጫ ጊዜ ሰሌዳ ማዘጋጀቱ ፋይዳ የለውም ብሏል - ፓርቲው፡፡  ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ በተሻሻለው የምርጫ ህግ፣ ለቦርዱ የተሰጠውን የፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ መድረክ የማስተባበር ስልጣን ለመቀማት ታማኝ ፓርቲዎችን በተቃዋሚ ስም አሰባስቦ “የፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ መድረክ” በመፍጠር የምርጫ ውድድር አሯሯጭ አሰልፏል ሲ

የሐዋሳ ሐይቅ ትሩፋት

የለበሰው ያደፈ ቁምጣና ሹራብ ከቅዝቃዜው አላዳነውም፡፡ ካፊያው ልብሱን አርሶታል፡፡ ሽው እያለ ከሐይቁ የሚነሳው ነፋስ የሚፈጥረው ቅዝቃዜ ያንቀጠቅጠዋል፡፡ የተጫማው ያረጀ ሲሊፐር እግሩን ከምንም አላዳነውም፡፡ በባዶ እግሩ የሚራመድ ያህል ጨቅይቷል፡፡ ተደባዳቢ ይመስል ፊቱ የተሞነጫጨረ ነው፡፡ ገና 12 ዓመቱ ቢሆንም፣ ቁመናው እንደ ትልቅ ሰው ግዙፍ ነው፡፡ የሚለብሰውን እንደ ልቡ ባያገኝም፣ የሚያስፈልገውን ነገር ለማሟላት ቤሳቢስቲን የሌላቸው ወላጆቹን አያስቸግርም፡፡ ከቤተሰቦቹ ጋር ከሚኖሩበት ታቦር ተራራ ጀርባ ወዳለው ሐዋሳ ሐይቅ ከወረደ እንኳንስ የራሱን የቤተሰቦቹንም የዕለት ጉርስ የሚሸፍንበት ገንዘብ አያጣም፡፡ የአስጎብኚነት ዕውቀት፣ ከሐይቁም ውስጥ ዓሳ የሚያጠምድበት መረብም ሆነ ፈቃድ የለውም፡፡ ሙሉቀን (ስሙ ተቀይሯል) እና ጓደኞቹ ሐይቁን ለመጎብኘት የሚሄዱ ጎብኚዎች በካሜራቸው ጥሩ ፎቶ እንዲያስቀሩ ድባቡን የማሳመር ሥራ ይሠራሉ፡፡ ካሜራውን ይዞ ቁጭ ብድግ እያለ ጥሩ ፎቶ ለማንሳት ጥረት የሚያደርግ ሲያዩ፣ ቆርጠው የያዙትን የዓሳ ሥጋ ይዘው ጠጋ ጠጋ ይላሉ፡፡ ቁርጥራጩን የዓሳ ሥጋ ምግብ ለሚቀሙት አባኮዳዎች ሻሞ ይላሉ፡፡ የተወረወረላቸውን ቀድመው ለመቅለብ አባኮዳዎቹ ክንፋቸውን እየመቱ ወደ ላይ ብድግ ይላሉ፡፡ የናሽናል ጆግሪፊ የፎቶግራፍ ባለሙያዎች ያነሱት ዓይነት ፎቶዎች ሳያስቡት ያነሳሉ፡፡ በሁኔታው ተደስተው ደጋግመው ድንቅ ፎቶዎችን ለመውሰድ ሲዘጋጁ እነ ሙሉቀንም አጀንዳቸውን ይፋ ማድረግ ይጀምራሉ፡፡ አቶ ዳዊት አብርሃም ‹‹አንዱን ዓሳ በአሥር ብር ገዝቼ ነው እንዲህ የማዘጋጀው፤›› በማለት በቅድሚያ  መረጃ ይሰጣሉ፡፡ ለቀጣዩ ዜና በዚህ መልኩ እንዲዘጋጁ ካደረጉ በኋላ፣ ሌሎች ሰዎች መቶም ሁለት መቶም ብር እንደሚሰጧቸው ቀለል

Sidama: the Luwa and the Anga Culture and their Social Implications

By Wolassa Kumo 1. Introduction In my previous articles, I mentioned the Sidama grand social constitution Seera, and various sub constitutions which derive from this grand constitution. We have also seen that all social constitutions or Seera in Sidama were based on the Sidama moral code of halale, the true way of life. In this socio-cultural and socio-political system, the role of the elders was very important. Elders were bestowed with the power of enforcing the Seera and referring the recalcitrant to Magano or God if he/she refuses to abide by the Seera. The power of elders in the Sidama society was not based on a simple age count as is the case in most modern societies. The Sidama elder is more the product of various social processes through which he passes than the product of a simple aging. For a person to become a recognised elder with authority in Sidama, he has to become a Cimeessa (respected elder with authority) or Cimeeyye for many respected elders. There are three importa