Skip to main content

በኦሮሚያ ክልል በአንድ ሳምንት ውስጥ 30 ሰዎች ሞተዋል

  • 240 ተጠርጣሪዎች በቁጥጥር ሥር ውለዋል
በኦሮሚያ ክልል በአንድ ሳምንት ውስጥ 30 ሰዎች ሞተዋልበኦሮሚያ ክልል በቡኖ በደሌ ዞንና በአምቦ ከተማ በአንድ ሳምንት ውስጥ 30 ሰዎች ሲሞቱ፣ 37 ያህል ሰዎች ጉዳት እንደደረሰባቸው ለማወቅ ተችሏል፡፡
በቡኖ በደሌ ዞን በገቺ፣ በደሌ፣ ጮራና ዴጋ ወረዳዎች ጥቅምት 12 ቀን 2010 ዓ.ም. ግጭት መቀስቀሱ የሚታወስ ሲሆን፣ በዚህ ግጭት የሞቱ ሰዎች ቁጥር 20 መድረሱ ተገልጿል፡፡
በግጭቱ ምክንያት ወደ ሥፍራው አቅንተው የነበሩት የአማራ ክልል የመንግሥት ኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ጽሕፈት ቤት ዋና ዳይሬክተር አቶ ንጉሡ ጥላሁን ጥቅምት 17 ቀን 2010 ዓ.ም. ለሪፖርተር እንደተናገሩት፣ ግጭቱ በተቀሰቀሰበት ወቅት የአካል ጉዳት የደረሰባቸው ስለነበሩ የሞቱ ሰዎች ቁጥር ሊጨምር ችሏል፡፡
በወቅቱ 14 ሰዎች መሞታቸውን፣ ከሃምሳ በላይ ቤቶች መቃጠላቸውን፣ በ14 ሰዎች ላይ ከፍተኛ የአካል ጉዳት መድረሱን፣ 1,500 መፈናቀላቸው መዘገቡ ይታወሳል፡፡ አሁን በደረሰው መረጃ መሠረት 20 ሰዎች ሲሞቱ፣ የአካል ጉዳት የደረሰባቸው 14 ቢሆኑም፣ የተፈናቀሉ ሰዎች ቁጥር ግን ከሦስት ሺሕ በላይ እንደሆነ አቶ ንጉሡ ገልጸዋል፡፡
አቶ ንጉሡ እንዳሉት ግጭቱ በተከሰተበት ዞን በአብዛኛው ሕይወታቸውን ያጡት የኦሮሚያ ክልል ተወላጆች ናቸው፡፡ የአማራ፣ የትግራይና የደቡብ ክልሎች ተወላጆችም ሕይወታቸውን እንዳጡ አክለዋል፡፡
የዚህ ግጭት ዋነኛ ምክንያት ምንድነው ተብሎ ጥያቄ የቀረበላቸው አቶ ንጉሡ፣ ‹‹በኦሮሚያ ክልል ኅብረተሰቡ ቅሬታውን በሠልፍ እንደሚገልጽ እያስተዋልን ነው፡፡ ይህም አካባቢ ሠልፍ ከሚካሄድባቸው መካከል አንዱ እንደሆነ አይተናል፡፡ ሠልፉም በሰላማዊ ሁኔታ እንደተጠናቀቀ ሰምተናል፡፡ ነገር ግን ሠልፉ ከተካሄደ በኋላ ወደ ዘረፋና ብጥብጥ ነው ያመራው፡፡ ሕዝቡ ሠልፉን በሰላም አጠናቆ ከሄደ በኋላ ይህን አጋጣሚ በመጠቀም ብሔሮችን ለማጋጨት ዘረፋ ተካሂዷል፤›› ብለው፣ ‹‹የተዘረፉ ከሁሉም ወገኖች አሉ፡፡ ግን የተወሰኑ ብሔሮች ላይ የተደረገ ጥቃት ለማስመሰልና ለይቶም ለማጥቃትና ብሔሮች ለማጋጨት ሙከራ ተደርጓል፤›› ብለዋል፡፡
በ1977 ዓ.ም. በአገሪቱ ተከስቶ በነበረው ረሃብ ከአማራና ከትግራይ ክልሎች እዚህ አካባቢ የሠፈሩ ዜጎች እንዳሉ አስታውሰው፣ ‹‹መጤና ነዋሪ ብሎ በመከፋፈል ማጋጨት እንደ መሣሪያ አድርጎ የመጠቀም ስልት ነበር፡፡ አሁን ባለው ደረጃ ግን ግጭቱ የሕዝቡ አይደለም፤›› በማለት አስረድተዋል፡፡
በዚህ ከፍተኛ ጉዳት ባደረሰው ግጭት የበርካቶች ሕይወት እንደጠፋ፣ ቤቶች እንደተቃጠሉና ነዋሪዎች ከቀያቸው እንደተፈናቀሉ ይታወቃል፡፡ ከአማራ ክልል፣ ከፌዴራል መንግሥትና ከኦሮሚያ ክልል የተውጣጡ ከፍተኛ አመራሮች ረቡዕ ጥቅምት 15 ቀን 2010 ዓ.ም. ወደ ሥፍራው መሄዳቸውን ገልጸዋል፡፡ በበደሌ ከተማ ከሕዝቡ ጋር በተደረገው ውይይትም ግጭቱ የአካባቢውን ሕዝብ የማይወክል መሆኑን ነዋሪዎች እንደተናገሩ አቶ ንጉሡ አስረድተዋል፡፡ የተፈናቀሉ ዜጎችን በዘላቂነት ለማቋቋም ኃላፊነት መውሰዳቸውን ጠቁመዋል፡፡
በተሽከርካሪ ጭምር በመታገዝ ከሌሎች ዞኖችና ክልሎች አቆራርጠው በመምጣት ጉዳት ለማድረስ እየተንቀሳቀሱ ያሉ አካላት እንዳሉ በመረጋገጡ፣ ከሕዝቡ ጋር በመሆን ለመመከት ስምምነት ላይ መደረሱን አስረድተዋል፡፡
የተፈናቀሉ ዜጎችን መልሶ በማቋቋም ላይ መንግሥት እየሠራ መሆኑን የተናገሩት አቶ ንጉሡ፣ ከሁለት ሺሕ በላይ ዜጎች ወደ ቀዬአቸው መመለስ መቻሉን ገልጸዋል፡፡
‹‹በእኛ በኩል የክልላችን መንግሥት ይህንን ኃላፊነት ሰጥቶ ሲልከን ወገኖቻችን ያሉበትን ሁኔታ የችግሩን ስፋትና ጥልቀት በመመርመር ከሕዝቡ ጋር መሆናችንን ለማሳየትና የኦሮሚያ ክልል መንግሥት በማንኛውም ረገድ የሚያደርገውን እንቅስቃሴ የምንደግፍ መሆናችንንና አብሮነታችንን ለማሳየት ነው፤›› ሲሉ አስረድተዋል፡፡
‹‹ቀሪው ጉዳይ ዳግመኛ ግጭት እንዲፈጠር የሚያደርጉ አካላት በመኖራቸው፣ ኅበረተሰቡ ይህንን ተገንዝቦ ሰላሙን እንዲጠብቅ፣ ውህደቱን እንዲያጠናክር የማድረግ፣  የተያዙና የሚጠረጠሩ ወገኖችን በሕግ ጥላ ሥር የማዋል ነው፤›› ሲሉ አብራርተዋል፡፡
የኦሮሚያ ክልል ኮሙዩኒኬሽን ቢሮ ኃላፊ አቶ አዲሱ አረጋ በበኩላቸው፣ ሕይወታቸውን ያጡ ዜጎች ቁጥር 20 መድረሱን አረጋግጠዋል፡፡ በዚህ ድርጊት የተሳተፉ ከ240 በላይ ግለሰቦች በሕግ ቁጥጥር ሥር ውለው ምርመራ እየተደረገባቸው መሆኑን ገልጸዋል፡፡
ይህ በዚህ እንዳለ በአምቦ ከተማ ሐሙስ ጥቅምት 16 ቀን 2010 ዓ.ም. በተቀሰቀሰ ተቃውሞ የአሥር ሰዎች ሕይወት አልፏል፡፡
የአምቦ ከተማ የኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ኃላፊ አቶ ጋዲሳ ደሳለኝ ዓርብ ጥቅምት 17 ቀን 2010 ዓ.ም. ለሪፖርተር እንደተናገሩት፣ ሕገወጥ ስኳር እየተዘዋወረ ነው ተብሎ በተነሳው ግጭት የአሥር ሰዎች ሕይወት አልፏል፡፡ ‹‹የሁለት ሰዎች አስክሬን ወደ ክሊኒክም ሆነ ሆስፒታል ሳይሄድ ቤተሰቦቻቸው እንደወሰዱ እማኞች ቢገልጹም፣ ትክክለኛ መሆኑን ማረጋገጥ አልተቻለም፤›› ብለዋል፡፡
የዚህ ግጭት ዋነኛ ምክንያት በአምቦ ከተማ ስኳር ከ60 ብር በላይ እየተሸጠ ለምንድነው እዚህ ክልል ውስጥ ተመርቶ ወደ አዲስ አበባ የሚሄደው የሚል እንደሆነ አስረድተዋል፡፡ በዚህም የተነሳ ከረቡዕ ጥቅምት 15 ቀን 2010 ዓ.ም. ጀምሮ ወጣቶች ከጉደር እስከ ጊንጪ ድረስ መንገዱን ዘግተው እንደነበር ገልጸዋል፡፡ በዚህም ሳቢያ የመከላከያ ሠራዊት ወደ አካባቢው ሲመጣ ተኩስ እንደተጀመረ ጠቁመዋል፡፡
‹‹ዶ/ር ከበደ የሚባሉ የጤና ባለሙያ እንደነገሩኝ 16 የአካል ጉዳት የደረሰባቸው ሰዎች ወደ ክሊኒካቸው ሄደው፣ ከእነዚህ መካከል 15 በጥይት፣ አንድ ደግሞ በድንጋይ የተመቱ መሆናቸውን አረጋግጠውልኛል፡፡ ከእነዚህ ውስጥ ሁለቱ ሕይወታቸው ያለፈ ሲሆን አንዱ ግንባሩ ላይ፣ ሌላኛው ደግሞ ልቡ ላይ በጥይት የተመቱ መሆናቸውን ነግረውኛል፤›› በማለት አቶ ጋዲሳ ተናግረዋል፡፡
እስከ ዓርብ ዕለት 23 የአካል ጉዳት የደረሰባቸው ሰዎች በአምቦ ሆስፒታልና በግል ክሊኒኮች ዕርዳታ እያገኙ እንደነበር ተናግረዋል፡፡ ‹‹እነዚህን ሰዎች የመከላከያ ሠራዊት ነው የገደላቸው፤›› ያሉት አቶ ጋዲሳ፣ ሠራዊቱ የመጣበት አቅጣጫም ከጉደርና ከአዲስ አበባ እንደሆነ ገልጸዋል፡፡
የከተማዋ የፀጥታና የፖሊስ አካላት የመከላከያ ኃይል ከመምጣቱ በፊት ለችግሩ መፍትሔ ለመስጠት ነበር በማለት አቶ ጋዲሳ ተናግረዋል፡፡
በወቅቱ ሦስት ተሽከርካሪዎች ሙሉ በሙሉ መቃጠላቸውን የተናገሩት አቶ ጋዲሳ፣ አንደኛው ንብረትነቱ የዳንጎቴ ሲሚንቶ፣ ሁለተኛው የኢት ቴሌኮም፣ ሦስተኛው ደግሞ የማን እንደሆነ አልታወቀም ብለዋል፡፡
የዘንድሮ የኢሬቻ በዓል በተከበረ ማግሥት በኦሮሚያ ክልል በተካሄዱ የተቃውሞ ሠልፎች፣ የ38 ዜጎች ሕይወት አልፏል፡፡ ባለፈው ሳምንት በጫንጮና በገርባ ጉራቻ ከተሞች በተደረጉ የተቃውሞ ሠልፎችም በርካታ ተሽከርካሪዎች መቃጠላቸው ይታወሳል፡፡
የኦሮሚያ ክልል የኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ቢሮ ኃላፊ አቶ አዲሱ አረጋ በአምቦ የነበረውን ግጭት አስመልክቶ ለሪፖርተር እንደተናገሩት፣ ክልሉን የሁከት አውድማ ማድረግ የሚፈልጉ አካላት ባሠራጩት የሐሰት መረጃ የተፈጠረ ክስተት ነው፡፡ እንደ አቶ አዲሱ ገለጻ ይህን ድርጊት የፈጸሙ አካላት፣ አዲሱ የኦሮሚያ ክልል አመራር የጀመራቸውን ለውጦች ከግብ እንዳያደርስ ያለሙ ናቸው፡፡ እነዚህን አካላትም የክልሉ መንግሥት በቁጥጥር ሥር አውሎ ተጠያቂ ያደርጋቸዋል ብለዋል፡፡ የክልሉ ሕዝብ ሁከት የሚቀሰቅሱ አካላትን መከተል እንደሌለበት፣ የእነሱ ዓላማ ክልሉን ትርምስ ውስጥ መክተት ስለሆነ ካላስፈላጊ ድርጊቶች እንዲቆጠብ ጥሪ አድርገዋል፡፡

Comments

Popular Posts

ፓርቲው ምርጫ ቦርድ ከተፅዕኖ ነፃ ሳይሆን የምርጫ ጊዜ ሰሌዳ ማውጣቱን ተቃወመ

የመንግሥት ስልጠና የምርጫ ቅስቀሳ አካል ነው ብሏል  የምርጫ ጊዜ ሰሌዳ ለምን ወጣ መባሉ ተገቢ አይደለም - ምርጫ ቦርድ ምርጫ ቦርድ ከኢህአዴግ ተፅዕኖ ሙሉ ለሙሉ ነፃ መሆኑ ሳይረጋገጥና የምርጫ አፈፃፀም ችግሮች ሳይወገዱ የምርጫ የጊዜ ሰሌዳ ለማወጅ መዘጋጀቱ ተገቢ አይደለም ሲል ፕ/ር በየነ ጴጥሮስ የሚመሩት ኢማዴ-ደህአፓ ተቃወመ፡፡ መንግስት፤ የዩኒቨርሲቲ መምህራንና ተማሪዎችን ጨምሮ ለተለያዩ የህብረተሰብ ክፍሎች እየሰጠ ያለው ስልጠና የምርጫ ቅስቀሳ አካል ነው ሲልም ፓርቲው ኮንኗል፡፡  የኢትዮጵያ ማህበረ ዴሞክራሲ ደቡብ ህዝቦች አንድነት ፓርቲ ሰሞኑን ለብሄራዊ ምርጫ ቦርድ ባስገባው ግልፅ ደብዳቤ፤ ያለፉት አገር አቀፍና የአካባቢ ምርጫዎች ከመካሄዳቸው በፊት በምርጫ ችግሮችና መፍትሄዎቻቸው ዙሪያ ኢህአዴግ ከተቃዋሚዎች ጋር የሚወያይበት መድረክ እንዲዘጋጅ በተደጋጋሚ ብንጠይቅም እስካሁን ከቦርዱ የተሰጠ ተግባራዊ ምላሽ የለም ብሏል፡፡  ሃገሪቱ “በአንድ አውራ ፓርቲ” ብቸኛ ቁጥጥር ስር መውደቋ አደገኛና አሳሳቢ ነው ያለው ፓርቲው፤ የመድብለ ፓርቲ ስርአት የመገንባት ተስፋችን ጨርሶ እንዳይከስም ቦርዱ ሃላፊነቱን መወጣት እንዳለበት አሳስቧል፡፡ ነፃና ፍትሃዊ ምርጫ የሚካሄድበትን ሁኔታ ለመፍጠር ገዥው ፓርቲና ሃቀኛ ተቃዋሚ ፓርቲዎች የሚወያዩበት መድረክ እንዲያመቻች በህግ ስልጣን የተሰጠው ምርጫ ቦርድ የገባውን ቃል በማጠፍ መድረኩን ሳያመቻች የምርጫ ጊዜ ሰሌዳ ማዘጋጀቱ ፋይዳ የለውም ብሏል - ፓርቲው፡፡  ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ በተሻሻለው የምርጫ ህግ፣ ለቦርዱ የተሰጠውን የፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ መድረክ የማስተባበር ስልጣን ለመቀማት ታማኝ ፓርቲዎችን በተቃዋሚ ስም አሰባስቦ “የፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ መድረክ” በመፍጠር የምርጫ ውድድር አሯሯጭ አሰልፏል ሲ

የሐዋሳ ሐይቅ ትሩፋት

የለበሰው ያደፈ ቁምጣና ሹራብ ከቅዝቃዜው አላዳነውም፡፡ ካፊያው ልብሱን አርሶታል፡፡ ሽው እያለ ከሐይቁ የሚነሳው ነፋስ የሚፈጥረው ቅዝቃዜ ያንቀጠቅጠዋል፡፡ የተጫማው ያረጀ ሲሊፐር እግሩን ከምንም አላዳነውም፡፡ በባዶ እግሩ የሚራመድ ያህል ጨቅይቷል፡፡ ተደባዳቢ ይመስል ፊቱ የተሞነጫጨረ ነው፡፡ ገና 12 ዓመቱ ቢሆንም፣ ቁመናው እንደ ትልቅ ሰው ግዙፍ ነው፡፡ የሚለብሰውን እንደ ልቡ ባያገኝም፣ የሚያስፈልገውን ነገር ለማሟላት ቤሳቢስቲን የሌላቸው ወላጆቹን አያስቸግርም፡፡ ከቤተሰቦቹ ጋር ከሚኖሩበት ታቦር ተራራ ጀርባ ወዳለው ሐዋሳ ሐይቅ ከወረደ እንኳንስ የራሱን የቤተሰቦቹንም የዕለት ጉርስ የሚሸፍንበት ገንዘብ አያጣም፡፡ የአስጎብኚነት ዕውቀት፣ ከሐይቁም ውስጥ ዓሳ የሚያጠምድበት መረብም ሆነ ፈቃድ የለውም፡፡ ሙሉቀን (ስሙ ተቀይሯል) እና ጓደኞቹ ሐይቁን ለመጎብኘት የሚሄዱ ጎብኚዎች በካሜራቸው ጥሩ ፎቶ እንዲያስቀሩ ድባቡን የማሳመር ሥራ ይሠራሉ፡፡ ካሜራውን ይዞ ቁጭ ብድግ እያለ ጥሩ ፎቶ ለማንሳት ጥረት የሚያደርግ ሲያዩ፣ ቆርጠው የያዙትን የዓሳ ሥጋ ይዘው ጠጋ ጠጋ ይላሉ፡፡ ቁርጥራጩን የዓሳ ሥጋ ምግብ ለሚቀሙት አባኮዳዎች ሻሞ ይላሉ፡፡ የተወረወረላቸውን ቀድመው ለመቅለብ አባኮዳዎቹ ክንፋቸውን እየመቱ ወደ ላይ ብድግ ይላሉ፡፡ የናሽናል ጆግሪፊ የፎቶግራፍ ባለሙያዎች ያነሱት ዓይነት ፎቶዎች ሳያስቡት ያነሳሉ፡፡ በሁኔታው ተደስተው ደጋግመው ድንቅ ፎቶዎችን ለመውሰድ ሲዘጋጁ እነ ሙሉቀንም አጀንዳቸውን ይፋ ማድረግ ይጀምራሉ፡፡ አቶ ዳዊት አብርሃም ‹‹አንዱን ዓሳ በአሥር ብር ገዝቼ ነው እንዲህ የማዘጋጀው፤›› በማለት በቅድሚያ  መረጃ ይሰጣሉ፡፡ ለቀጣዩ ዜና በዚህ መልኩ እንዲዘጋጁ ካደረጉ በኋላ፣ ሌሎች ሰዎች መቶም ሁለት መቶም ብር እንደሚሰጧቸው ቀለል

Sidama: the Luwa and the Anga Culture and their Social Implications

By Wolassa Kumo 1. Introduction In my previous articles, I mentioned the Sidama grand social constitution Seera, and various sub constitutions which derive from this grand constitution. We have also seen that all social constitutions or Seera in Sidama were based on the Sidama moral code of halale, the true way of life. In this socio-cultural and socio-political system, the role of the elders was very important. Elders were bestowed with the power of enforcing the Seera and referring the recalcitrant to Magano or God if he/she refuses to abide by the Seera. The power of elders in the Sidama society was not based on a simple age count as is the case in most modern societies. The Sidama elder is more the product of various social processes through which he passes than the product of a simple aging. For a person to become a recognised elder with authority in Sidama, he has to become a Cimeessa (respected elder with authority) or Cimeeyye for many respected elders. There are three importa