Skip to main content

ክልል ለምን?

(ከማህበራዊ መረብ ላይየተገኘ ጽሁፍ)


ለአለቆቻቸው የኖሩ ጥቂት የሲዳማ ኢህአዴግ ካድሬዎች በእነርሱ አመራር የሲዳማ ሕዝብ ኑሮ አሻሽለናል፣ ልማትና ዕድገት አምጥተናል ብለው ሕዝቡን የሚያታልሉበትን ሁኔታ ውስጥ ገብተን ስንመለከት ተቃራኒውን ሆኖ ነው የምናገኘው፡፡ ለምሳሌ በሐዋሳ ከተማ የታየው ዕድገትና ለውጥ የሲዳማን ሕዝብ ለውጥ ያሳያል ማለት በድሀው ሕዝባችን ማላገጥ ነው፡፡ ልመና ነውር የሆነበትን የሲዳማን ባህል፣ ችግሩ ከአቅም በላይ ሆኖበት በከተማው እየተበራከተ የመጣውን የሲዳማ ለማኝ መቁጠር ይቻላል፡፡ የሕዝባችንን ዕድገትና ኑሮ ለማወቅ እነዚህን በልመና የተሰማሩ ወገኖችንና በከተማው የተበራከቱ የሲዳማ ጎዳና ተዳዳሪ ልጆችን ታርክ እንዲሁም ከከተማው ዙርያ ጀምሮ የገጠሩ ሕዝብ ያለበትን የኑሮ ሰቆቃ ማየት ይበቃል፡፡ ሲዳማ ከ90% በላይ በገጠር የሚኖር ሕዝብ እንደሆነ መዘንጋት የለብንም፡፡ ከሕዝቡ ቁጥር መጨመር ጋር የመሬት ጥበት እና የምግብ ዋስትና አለመረጋገጥ በልቶ ለማደር፣ ልጆቹን ለማስተማር እንዲሁም አስፈላጊውን ቁሳቁስ ለመግዛት ከዋጋ ንረት የተነሳ ለሕዝቡ የሚቀመሱ አልሆኑም፡፡ 60 ከመቶ የሚሆነው ሕዝባችን ከድህነት ወለል በታች ሲሆን ከዚህ ውስጥ 20 ከመቶው ራሱን መመገብ የማይችል ሲሆን የቀረው ድሀው ሕዝብ በቀን ከአንድ ዓይነት ምግብ (ደረቅ ዋሳና ቅጠላቅጠል) በመመገብ በዚህ ዓለም ኑሮውን ለማርዘም የሚጥር ነው፡፡
በሃዋሳ ከተማ የጎዳና ተዳዳሪ ቤተሰብ


ዕድገት ማለት ሁለንተናዊ እና ሕዝቡን ያማከለ እንጂ የጥቂት ሰዎች (በስልጣን ላይ ያሉት፣ የት/ት ዕድል አግኝተው በከተሞች የተሻለ ስራ ያላቸውን እንዲሁም እጅግ ጥቂት ነጋዴዎችን) ኢኮኖሚ መዳበር አይደለም፡፡ ሕዝቡ ከድህነት ወለል በታች ባለበት፣ የምግብ ዋስትና ባልተረጋገጠበት፣ ሕጻናት በምግብ እጥረት በየቀኑ የሚሞቱበት፣ እንዲሁም ከአብራኩ የወጡ ካድሬዎች የኢህአዴግ ፓለቲካ ጠባቂ እንጂ ለሕዝቡ ያልቆሙበትን (መብቱን የጠየቀውን እስከመግደል የሚያዙበትን) አመራር ይዘን ሕዝቡን እንለውጣለን ማለት ዘበት ነው፡፡ የሲዳማ ህዝብ በታሪኩ ለረሀብ የተጋለጠው በዚህ አገዛዝ ዘመን መሆኑን አንዘንጋ፡፡ አረንጓዴው ረሀብ በዓለም ታይቶ የማይታወቅ እንደሆነና በሲዳማ ብቻ የተከሰተ እንደሆነ የቢቢሲ ዘጋቢ ከጥቂት ዓመታት በፊት ሲናገር ተሰምቷል፡፡ ዘጋቢውን የገረመው ነገር ቢኖር በሐዋሳ ከተማ ያለውን ሕዝብ አይቶ በጥቂት ኪሎ ሜትር ለዚያውም አረንጓዴ በሆነ ምድር በረሀብ ሕጻናት ይሞታሉ ብሎ ማሰብ ግራ የሚያጋባ እንደሆነ ሲናገር በጆሮዬ ሰምቻለሁ፡፡

የኢኮኖሚ አቅም ላለውም ሆነ ለሌለው ሕዝብ ትምህርት ለዕድገት መንገድ ከፋች እንደሆነ ይታወቃል፡፡ ነገር ግን በዚህም በኩል ያለው ሁኔታ አንገት የሚያስደፋ እንደሆነ መመልከት እንችላለን፡፡ የትምህርት ጥራትን በተመለከተ የሲዳማ ዞን ከአገሪቱ በመጨረሻና በዝቅተኛ ደረጃ ያለ እንደሆነ በቂ መረጃ አለ፡፡ ለሪፖርት ትምህርት ቤት ተከፈተ ለማለት ካልሆነ በስተቀር ለት/ት ጥራት ምንም ስላልተሰራ ሲዳማ ያልተማሩ ‹የ10ኛ ክፍል ትምህርት የጨረሱ› ወጣቶች የበዙበት ሆኗል፡፡ የት/ቱ ጥራት ዜሮ ስለሆነ 90 ከመቶ የተማሩት ተማሪዎች ተወዳዳሪ ስላልሆኑ በአብዛኛው ገጠር የ8ኛን ክፍል ሚንስትሪ የሚያልፈው 10 ከመቶ አይሆንም፡፡ መምህራን ተቸግረው መልስ ስለሚሰሩላቸው የውሸት ውጤት ይዘው ራሳቸውን መግለጽ የማይችሉ የ10ኛን ብሔራዊ ፈተና ይፈተናሉ፡፡ 10ኛ ክፍልም 80 ከመቶ የሚሆኑ ልጆች ያለዕድሜ ትምህርታቸውን ተቀጭተው በመቅረት የአገር ሸክም ይሆናል፡፡ ይህንንም ቤቱ ይቁጠረው፡፡ 

እንደ ትግራይ ያሉ ክልሎች ነጻ ወጥተው በነጻ ማሰብ የሚችሉበትን መንገድና ስልጣን ስለዘረጉ በትምህርት ጥራትና ብዛት ብዙ ሰርተው በተሸለ መንገድ ውጤታማ ሆነዋል፡፡ የሐዋሳ ዩኒቨርሲቲን ለአብነት መጥቀስ ይቻላል፣ ‹የኛዎቹ› ደቡብ ሳንሆን እንደክልሉ ሁሉ በአቅጣጫ ስም የተሰየመውን የዩኒቨርስቲውን ስም ለመቀየር ወኔው ስላልነበራቸው ረጅም ጊዜ ፈጅቶባቸዋል፡፡ ከ30 ዓመት በፊት የደርግን መንግስት ለመፋለም የራሱ ራድዮና ተሌቭዥን ከሞቃድሾ የነበረውን የሲዳማን ሕዝብ ያ እንኳን ቢቀር በከተማው በቋንቋው FM ራድዮ እንዳይኖር በማድረግ ሲዳማ ማለት በአካባቢውም ሳይቀር minority እንዲሆን ከአለቆቻቸው ጋር ተባብረው አደረጉት፡፡ በሐዋሳ የሚገኘውን የአማርኛውን FM ራድዮ የሐዋሳ FM ብሎ ለመቀየር ምናልባት ሲዳምኛው ይገባል ብለው ስለፈሩ ይመስላል ደቡብ ሳይሆን ደቡብ ብለው ጸንተዋል፡፡ ለማለት እንኳንሕዝቡ እራሴን በራሴ እንዳስተዳድር ይፈቀድልኝ ሲል የዛሬ 10 ዓመት በጠራራ ጸሐይ ዓለም ጉድ እስኪል ድረስ ከ50 ሰዎች በላይ ፈጁ፡፡ በዚህ ጭፍጨፋ ሁለት የሚገርሙና ግራ የሚያጋቡ ነገሮች አሉ፡፡-1ኛ/ ‹የኛዎቹ› በሕዝብ ተመርጠናል ለሕዝብ ቆመናል የሚሉ ካድሬዎች ሰላማዊው ሰው ሲጨፈጨፍ አለመቃወማቸው 2ኛ/ መንግስትም አንዱን ወታደር እንኳን ተጠያቂ አለማድረጉ ለሕዝቡ ያለውን ንቀት ያሳያል፡፡

በሲዳማ ያለው ግን የተገዢነትና በራሱ ምድር ሁለተኛ ዜጋ በመሆን የሌላውን አመራር የመጠበቅ ግዴታ አለበት፡፡ በራሱ ከተማ ባሉት ተቋማት እንኳን የደህዴን ካድሬዎችና ጠባቂዎች በቋንቋውና በማንነቱ የሚያፍር ሁለተኛ ዜጋ እንዲሆን አድርገውታል፡፡ በኢህአዴግ የመጀመሪያ አገዛዝ ዘመን የነበረው የአካባቢው ባህልና ቋንቋ መነቃቃት በአሁኖቹ ደህዴን ካድሬዎች ግብአተ መሬት ተፈጽሞለታል፡፡ ሰው በሌላው ተጽዕኖ ስር ሲሆን በራስ መተማመን ስለማይኖረው በራሱ ከመቆም ይልቅ ሌላውን ለመምሰል ወይም ለማስመሰል ይጥራል፡፡ ለአብነት ያህል ወደሐዋሳ በሄድኩ ጊዜ ወደ 2 ከፍተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት እና ወደ አንድ ኮሌጅ ሄጄ እዚያ የምትማረውን እህቴንና ጥቂት የሲዳማን ተማሪዎች ቃለመጠይቅ አድርጌ ነበር፡፡ በገዛ ምድራቸው የሲዳማ ልጆች በቋንቋቸው ለመናገር የሚያፍሩበት ሲሆን በተቃራኒው የኦሮሞ ልጆች በልበ ሙሉነት ቋንቋቸውን የሚናገሩበት እንደሆነ አይቼ ያዘንኩበት ሁኔታ ነው ያለው፡፡ የኛዎቹ በኛ ስም የተሾሙ፣ በአለቆቻቸው በኩል ስልጣናቸውን ለማረዘም የሚተጉ፣ የዴህዴን ካድሬዎች ሕዝቡ በገዛ አገሩ ቋንቋውን እንዲያቀጭጭና አንገቱን እንዲደፋ አድርገውታል፡፡ እነርሱ በስልጣን ላይ ያሉት ይህንን ሕዝብ ወክለው በቋንቋውና በሲዳማነት እንደሆነ የዘነጉት ይመስላል፡፡ 

በአጠቃላይ ክልል አያስፈልገውም የሚሉት ‹የኛዎቹ› ባለስልጣናት በአንድ በኩል ከላይ ያሉትን አለቆቻቸውን ለማስደሰት፣ በሌላው ጎን የራሳቸውን ኑሮና ሁኔታ እየተመለከቱ የሕዝቡን ነባራዊ ሁኔታ የሚያዩበት ዓይን ስለሌላቸው ይሆናል፡፡ እነርሱ የክልልን ጥቅምና ጉዳት ይነግሩናል፡፡ ከላይ እንዳሉት አለቆቻቸው የተማረና አማራጭ የሚያቀርቡ የሲዳማ ተወላጆችን ከተቻለ በማባረር ካልተቻለም ስራ ቀይረው ከፖለቲካውና ከመንግስት ስራ እንዲወጡ በማድረግ ተሳክቶላቸዋል፡፡ የሕዝቡን ድምፅ ያስተጋቡትን ተባርረው አልቀው የቀሩትን ጥቂት የተማሩ የሲዳማን ልጆች ማሰር ለሕዝቡ ማሰብ ይሁን ሕዝቡን ማዳከም ታሪክ የሚገልጠው ይሆናል፡፡ እነርሱ እራሳቸው መልሰው ክልል ለመሆን አሁን እየተማረ በቂ ሰው የለንም፣ በባጀት እጥረት እንጎዳለን ወዘተ ይሉናል፡፡ ክልል ስለሆነ የሲዳማ ህዝብ በሌላው ላይ ተነስቶ ልማቱን ያበላሻል ብለውም የሚያስቡ አሉ፡፡ ሕዝቡ ከታሪክ እንዳየነው ሌላውን የሚያከብርና በፍቅር የሚይዝ እንጂ ሌላውን ለመጉዳት የሚነሳ አይደለም (ምንም እንኳን ይህንን የሕዝቡ ጨዋነት ለገዢዎች መጠቀምያና ለሕዝቡ ጭቆና መሳሪያ ቢሆንም)፡፡ ክልል አለመሆን ጥቅም ካለው ታዲያ ለምን ትግራይና ሌላው ራሱን ችሎ ክልል ስለሆነ ተጎድቷልና ከሌላው ጋር ሆኖ የሰሜን ብሔር ብሔረሰቦች ክልል እንዲባል ለኢህአዴግ ሐሳብ አያቀርቡም፡፡ በሌላው ጠርዝ ላይ የቆሙ ቢወዱም ባይወዱም የሲዳማ ሕዝብ በስርዓት የሚኖር የተከበረና ራሱን በራሱ የሚያስተዳድር ይሆናል፣ ጥቂት የደህዴን ካድሬዎች እባካችሁን አመለካከታችሁን መቀየር ካልቻላችሁ እናንተ ዘወር በሉና ሕዝቡ ክልል መሆን እንደማይችል፣ ራሱን ማስተዳደር እንደማያውቅ፣ እና እናንተ የምትሉት ትርፉ ጉዳት ብቻ እንደሆነ ታያላችሁ፡፡

ድል ከምንልክ ጀምሮ እስከ ኢህአዴግ ለተጨቆነው ሕዝብ!

አዲሱ ከአዲስ
http://www.facebook.com/addisu.getachew.7

Comments

Popular Posts

ፓርቲው ምርጫ ቦርድ ከተፅዕኖ ነፃ ሳይሆን የምርጫ ጊዜ ሰሌዳ ማውጣቱን ተቃወመ

የመንግሥት ስልጠና የምርጫ ቅስቀሳ አካል ነው ብሏል  የምርጫ ጊዜ ሰሌዳ ለምን ወጣ መባሉ ተገቢ አይደለም - ምርጫ ቦርድ ምርጫ ቦርድ ከኢህአዴግ ተፅዕኖ ሙሉ ለሙሉ ነፃ መሆኑ ሳይረጋገጥና የምርጫ አፈፃፀም ችግሮች ሳይወገዱ የምርጫ የጊዜ ሰሌዳ ለማወጅ መዘጋጀቱ ተገቢ አይደለም ሲል ፕ/ር በየነ ጴጥሮስ የሚመሩት ኢማዴ-ደህአፓ ተቃወመ፡፡ መንግስት፤ የዩኒቨርሲቲ መምህራንና ተማሪዎችን ጨምሮ ለተለያዩ የህብረተሰብ ክፍሎች እየሰጠ ያለው ስልጠና የምርጫ ቅስቀሳ አካል ነው ሲልም ፓርቲው ኮንኗል፡፡  የኢትዮጵያ ማህበረ ዴሞክራሲ ደቡብ ህዝቦች አንድነት ፓርቲ ሰሞኑን ለብሄራዊ ምርጫ ቦርድ ባስገባው ግልፅ ደብዳቤ፤ ያለፉት አገር አቀፍና የአካባቢ ምርጫዎች ከመካሄዳቸው በፊት በምርጫ ችግሮችና መፍትሄዎቻቸው ዙሪያ ኢህአዴግ ከተቃዋሚዎች ጋር የሚወያይበት መድረክ እንዲዘጋጅ በተደጋጋሚ ብንጠይቅም እስካሁን ከቦርዱ የተሰጠ ተግባራዊ ምላሽ የለም ብሏል፡፡  ሃገሪቱ “በአንድ አውራ ፓርቲ” ብቸኛ ቁጥጥር ስር መውደቋ አደገኛና አሳሳቢ ነው ያለው ፓርቲው፤ የመድብለ ፓርቲ ስርአት የመገንባት ተስፋችን ጨርሶ እንዳይከስም ቦርዱ ሃላፊነቱን መወጣት እንዳለበት አሳስቧል፡፡ ነፃና ፍትሃዊ ምርጫ የሚካሄድበትን ሁኔታ ለመፍጠር ገዥው ፓርቲና ሃቀኛ ተቃዋሚ ፓርቲዎች የሚወያዩበት መድረክ እንዲያመቻች በህግ ስልጣን የተሰጠው ምርጫ ቦርድ የገባውን ቃል በማጠፍ መድረኩን ሳያመቻች የምርጫ ጊዜ ሰሌዳ ማዘጋጀቱ ፋይዳ የለውም ብሏል - ፓርቲው፡፡  ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ በተሻሻለው የምርጫ ህግ፣ ለቦርዱ የተሰጠውን የፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ መድረክ የማስተባበር ስልጣን ለመቀማት ታማኝ ፓርቲዎችን በተቃዋሚ ስም አሰባስቦ “የፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ መድረክ” በመፍጠር የምርጫ ውድድር አሯሯጭ አሰልፏል ሲ

የሐዋሳ ሐይቅ ትሩፋት

የለበሰው ያደፈ ቁምጣና ሹራብ ከቅዝቃዜው አላዳነውም፡፡ ካፊያው ልብሱን አርሶታል፡፡ ሽው እያለ ከሐይቁ የሚነሳው ነፋስ የሚፈጥረው ቅዝቃዜ ያንቀጠቅጠዋል፡፡ የተጫማው ያረጀ ሲሊፐር እግሩን ከምንም አላዳነውም፡፡ በባዶ እግሩ የሚራመድ ያህል ጨቅይቷል፡፡ ተደባዳቢ ይመስል ፊቱ የተሞነጫጨረ ነው፡፡ ገና 12 ዓመቱ ቢሆንም፣ ቁመናው እንደ ትልቅ ሰው ግዙፍ ነው፡፡ የሚለብሰውን እንደ ልቡ ባያገኝም፣ የሚያስፈልገውን ነገር ለማሟላት ቤሳቢስቲን የሌላቸው ወላጆቹን አያስቸግርም፡፡ ከቤተሰቦቹ ጋር ከሚኖሩበት ታቦር ተራራ ጀርባ ወዳለው ሐዋሳ ሐይቅ ከወረደ እንኳንስ የራሱን የቤተሰቦቹንም የዕለት ጉርስ የሚሸፍንበት ገንዘብ አያጣም፡፡ የአስጎብኚነት ዕውቀት፣ ከሐይቁም ውስጥ ዓሳ የሚያጠምድበት መረብም ሆነ ፈቃድ የለውም፡፡ ሙሉቀን (ስሙ ተቀይሯል) እና ጓደኞቹ ሐይቁን ለመጎብኘት የሚሄዱ ጎብኚዎች በካሜራቸው ጥሩ ፎቶ እንዲያስቀሩ ድባቡን የማሳመር ሥራ ይሠራሉ፡፡ ካሜራውን ይዞ ቁጭ ብድግ እያለ ጥሩ ፎቶ ለማንሳት ጥረት የሚያደርግ ሲያዩ፣ ቆርጠው የያዙትን የዓሳ ሥጋ ይዘው ጠጋ ጠጋ ይላሉ፡፡ ቁርጥራጩን የዓሳ ሥጋ ምግብ ለሚቀሙት አባኮዳዎች ሻሞ ይላሉ፡፡ የተወረወረላቸውን ቀድመው ለመቅለብ አባኮዳዎቹ ክንፋቸውን እየመቱ ወደ ላይ ብድግ ይላሉ፡፡ የናሽናል ጆግሪፊ የፎቶግራፍ ባለሙያዎች ያነሱት ዓይነት ፎቶዎች ሳያስቡት ያነሳሉ፡፡ በሁኔታው ተደስተው ደጋግመው ድንቅ ፎቶዎችን ለመውሰድ ሲዘጋጁ እነ ሙሉቀንም አጀንዳቸውን ይፋ ማድረግ ይጀምራሉ፡፡ አቶ ዳዊት አብርሃም ‹‹አንዱን ዓሳ በአሥር ብር ገዝቼ ነው እንዲህ የማዘጋጀው፤›› በማለት በቅድሚያ  መረጃ ይሰጣሉ፡፡ ለቀጣዩ ዜና በዚህ መልኩ እንዲዘጋጁ ካደረጉ በኋላ፣ ሌሎች ሰዎች መቶም ሁለት መቶም ብር እንደሚሰጧቸው ቀለል

Sidama: the Luwa and the Anga Culture and their Social Implications

By Wolassa Kumo 1. Introduction In my previous articles, I mentioned the Sidama grand social constitution Seera, and various sub constitutions which derive from this grand constitution. We have also seen that all social constitutions or Seera in Sidama were based on the Sidama moral code of halale, the true way of life. In this socio-cultural and socio-political system, the role of the elders was very important. Elders were bestowed with the power of enforcing the Seera and referring the recalcitrant to Magano or God if he/she refuses to abide by the Seera. The power of elders in the Sidama society was not based on a simple age count as is the case in most modern societies. The Sidama elder is more the product of various social processes through which he passes than the product of a simple aging. For a person to become a recognised elder with authority in Sidama, he has to become a Cimeessa (respected elder with authority) or Cimeeyye for many respected elders. There are three importa